คนที่เก็บค่าไฟจากเราคือใคร?
เป็นคนผลิตไฟให้เราใช้หรือไม่?
กว่าจะมาเป็นไฟฟ้าที่ส่งถึงบ้านเรามีหน่วยงานไหนเกี่ยวข้องบ้าง?
เราจะพาไปทำความรู้จักกับ ‘ตัวละครในภาคพลังงาน’ ที่อยู่เบื้องหลังบิลค่าไฟของเราทุกคน
ใครเป็นใคร? ทำหน้าที่อะไรบ้าง?
1. เราคือผู้ใช้ไฟ
‘ผู้ใช้ไฟฟ้า’ ซึ่งก็คือเราทุกคน ไม่ว่าจะเป็นการใช้ไฟฟ้าในบ้าน หรือใช้ไฟฟ้าในภาคธุรกิจ อุตสาหกรรม และอื่นๆ ผู้ใช้ไฟจึงมีบทบาทเป็น ‘ลูกค้า’ ที่จ่ายเงินค่าสินค้าทุกเดือน ๆ ผ่าน ‘บิลค่าไฟ’ ที่ส่งตรงมาถึงบ้านเรา โดยหลายคนอาจยังไม่เคยรู้ว่า เงินที่เราจ่ายไปไม่ได้จ่ายแค่ค่าผลิตไฟเท่านั้น แต่รวมไปถึงต้นทุนค่าเชื้อเพลิง ค่าสายส่ง ค่าก่อสร้างโรงไฟฟ้า ค่าการันตีกำไรให้ผู้ผลิตเอกชน และอื่นๆ
2. ผู้จำหน่ายไฟฟ้า
คือตัวละครที่ใกล้ตัวเรามากที่สุด…
หลายคนคงเคยเห็นโลโก้สีส้มหรือสีม่วงในบิลค่าไฟ ที่เป็นของหน่วยงานผู้เก็บค่าไฟจากเราทุกเดือนอย่าง การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) และการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) ซึ่งทำหน้าที่ขายไฟให้เรา โดยซื้อไฟฟ้าส่วนใหญ่มาจาก ‘คนกลาง’ อีกที
3. ผู้ซื้อไฟฟ้า
คือคนกลางทำหน้าที่ซื้อไฟตามแผน PDP…
สำหรับ ‘ผู้ซื้อไฟฟ้า’ ประกอบด้วย 3 หน่วยงานการไฟฟ้าฯ ได้แก่ การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย(กฟผ.) การไฟฟ้านครหลวง(กฟน.) และการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค(กฟภ.) หน่วยงานเหล่านี้ทำหน้าที่เป็น ‘คนกลาง’ รับซื้อไฟฟ้าตามที่กำหนดไว้ในแผน PDP หรือ แผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าของประเทศ เพื่อให้มีเพียงพอต่อความต้องการใช้งาน โดยแบ่งการรับซื้อจากผู้ผลิตแต่ละกลุ่ม ดังนี้
- กฟผ. เป็นผู้ซื้อไฟฟ้าหลักของประเทศ โดยรับซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตเอกชนทั้ง IPP, SPP รวมถึงซื้อไฟฟ้าจากต่างประเทศ นอกจากนี้ กฟผ. ยังมีหน้าที่สั่งเดินเครื่องผลิตไฟฟ้า และดูแลระบบสายส่ง
- กฟน. และ กฟภ. นอกจากมีหน้าที่หลักเป็นผู้จำหน่ายไฟฟ้า ยังทำหน้าที่เป็นผู้ซื้อไฟฟ้าจากผู้ผลิตเอกชนรายเล็กมาก หรือ VSPP และ Solar Rooftop ที่ผลิตโดยภาคประชาชน
4. ผู้ผลิตไฟฟ้า
ทำหน้าที่เดินเครื่องผลิตไฟฟ้า ซึ่งมีตั้งแต่โรงไฟฟ้าก๊าซ โรงไฟฟ้าถ่านหิน เขื่อนขนาดใหญ่ และพลังงานหมุนเวียนอื่นๆ เพื่อขายกระแสไฟฟ้าให้กับคนกลางอย่างกฟผ. และกฟน./กฟภ. ‘ผู้ผลิตไฟฟ้า’ ประกอบไปด้วย ภาครัฐและภาคเอกชน ดังนี้
- กฟผ. เป็นผู้ผลิตไฟฟ้าในนามของภาครัฐ
ส่วนผู้ผลิตไฟฟ้าในนามของเอกชน ได้แก่
- ซื้อไฟฟ้าจากต่างประเทศ
- ผู้ผลิตเอกชนรายใหญ่ (IPP) มีกำลังผลิตมากกว่า 90 เมกกะวัตต์
- ผู้ผลิตเอกชนรายเล็ก (SPP) มีกำลังผลิต 10 – 90 เมกะวัตต์
- ผู้ผลิตเอกชนรายเล็กมาก(VSPP) มีกำลังผลิตน้อยกว่า 10 เมกะวัตต์
- ผู้ผลิตไฟฟ้าภาคประชาชน ผ่านโครงการ Solar Rooftop มีกำลังการผลิตไม่เกิน 10 กิโลวัตต์ โดยมีโควตารับซื้อในปี 2562-2567 รวม 350 เมกะวัตต์ ซึ่งปิดรับซื้อแล้วในปัจจุบันและยังคงไม่มีการประกาศรับซื้อเพิ่ม
5. ผู้กำหนดนโยบาย และ แผน PDP
คือคนทำหน้าที่ผู้กำหนดทิศทางพลังงาน…
นโยบายที่อยู่เบื้องหลังบิลค่าไฟของเราล้วนถูกกำหนดมาจาก ‘คนข้างบน’ ซึ่งผู้ทำหน้าที่หลักคือ คณะกรรมการนโยบายพลังงานชาติ (กพช.) ประกอบไปด้วยรัฐมนตรีบางกระทรวง เช่น รมว.พลังงาน รมว.การคลัง รมว.อุตสาหกรรม และหน่วยงานอื่นๆที่เกี่ยวข้องด้านพลังงาน โดยมีนายกรัฐมนตรีนั่งเก้าอี้ประธาน ทำหน้าที่ตัดสินใจด้านนโยบายพลังงานต่างๆของไทย ซึ่งรวมไปถึงการอนุมัติแผน PDP หรือแผนพัฒนากำลังการผลิตไฟฟ้าของประเทศไทย ซึ่งเป็นเข็มทิศหลักด้านพลังงานของไทย ที่จะพยากรณ์ความต้องการใช้ไฟฟ้าและกำหนดว่าไทยจะสร้างต้องโรงไฟฟ้าเพิ่มหรือไม่? เชื้อเพลิงอะไร?
6. ผู้กำกับดูแลกิจการพลังงาน
ตัวละครสุดท้าย คณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) เป็นหน่วยงานอิสระ ทำหน้าที่กำกับดูแลกิจการพลังงาน ตลอดจนคุ้มครองสิทธิของผู้ใช้ไฟฟ้า ชุมชน และผู้ผลิตไฟ ให้ได้รับความเป็นธรรมทุกฝ่าย รวมไปถึงการให้ใบอนุญาตประกอบกิจการพลังงานแก่ผู้ผลิตไฟทุกประเภท ซึ่งผู้ผลิตไฟฟ้าจะดำเนินกิจการได้ก็ต่อเมื่อได้รับอนุญาตจาก กกพ. เท่านั้น
หมายเหตุ: เผยแพร่ครั้งแรกในเฟชบุ๊ค JET in Thailand เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2568